Bolu Kızılcık Tarhanası Tarifi
Güncelleme tarihi: 3 saat önce
Hazırlık 10 dk · Pişirme 15 dk · Porsiyon 4 kâse
Süreler kuru tarhanadan çorba yapmak içindir.
Bolu kızılcık tarhanası, olgun kızılcığın ekşiliğini kışlık bir çorbaya taşıyan üç malzemeli bir tarhanadır. Çekirdeksiz kızılcık püresi, ekmeklik buğday unu ve tuzla yoğrulur. Hamur gölgede önce parça hâlinde, sonra ufalanarak kurutulur. Çorba yapılacağı gün kuru tarhana soğuk suyla açılır, sarımsak ve tereyağıyla pişirilir. Meyvenin rengiyle birlikte gelen o hafif buruk, ekşi tat çorbanın ayırt edici özelliğidir.
Elinizde hazır kızılcık tarhanası varsa doğrudan çorba tarifine geçebilirsiniz. Dört kâse için başlangıç ölçüsü 120 gram kuru tarhana ve 1 litre sudur. Kışlık tarhanayı evde hazırlayacaksanız 240 gram çekirdeksiz püre, 240 gram un ve 20 gram tuzla başlayın. Bu ölçü 500 gram yaş hamur verir. Kurutma sırasında su kaybı olacağı için kuru tarhananın ağırlığı daha düşük olur.
Bolu Kızılcık Tarhanası İçin Malzemeler
240 gram olgun, çekirdeksiz kızılcık püresi
240 gram ekmeklik buğday unu
20 gram ince, iyotlu yemeklik tuz
Mutfak terazisini püreyi hazırladıktan sonra kullanın. Bütün kızılcığın ağırlığından çekirdekler ve süzgeçte kalan posa düşeceği için 240 gram bütün meyveyle aynı miktarda püre elde edilmez. Meyvenin büyüklüğü ve olgunluğu randımanı değiştirir. Alışverişte fazladan kızılcık payı bırakmak, evde püreyi suyla çoğaltma ihtiyacını ortadan kaldırır.
Hamura tuz gramla girer. İnce ve iri tuzun kaşığı farklı doldurması, özellikle bu büyüklükte bir partide fark yaratır. Çorbanın tuzunu ise ayrı düşünün. Kuru tarhana hamurdan zaten tuz aldığı için çorba piştikten sonra tadına bakmak çoğu zaman yeterlidir.
Bolu Kızılcık Tarhanası Nasıl Yapılır?
1. Olgun Kızılcıklardan Püre Hazırlayın
Koyu kırmızıya dönmüş, hafif bastırınca yumuşayan kızılcıkları ayıklayın. Çürük ve küflü meyveleri kullanmayın. Saplarını temizleyin, akan su altında yıkayın ve süzgeçte bekleterek yüzey suyunu akıtın. Ezilebilecek olgunluğa gelmiş meyveleri geniş bir tel süzgece alın. Kaşığın arkasıyla bastırarak etli kısmı alttaki kaba geçirin. Süzgecin altına yapışan püreyi de kazıyıp kaba ekleyin.
Çekirdekleri bütün bırakmak bu aşamayı kolaylaştırır. Meyveyi çekirdeğiyle birlikte blenderdan geçirmek, püreye sonradan ayıklaması zor sert parçalar karıştırabilir. Meyveyi azar azar süzgece alırsanız kabuk ve çekirdekler delikleri daha az kapatır. Püreyi temiz bir kaba alın, karıştırın ve 240 gram tartın. Un eklenmeden önce pürenin koyu, kaşıkla alınabilen bir kıvamda olması yoğurmayı kolaylaştırır.
2. Püre, Tuz ve Unu Yoğurun
Tuzu pürenin içinde dağıtın. Tarttığınız unu birkaç seferde ekleyerek önce kaşıkla, hamur toparlandığında elinizle karıştırın. Kabın kenarında kuru un cepleri kalmadığında ve hamurun rengi her yerde benzer göründüğünde yoğurma tamamlanmıştır. Hamurun kaşıkla paylaştırılabilmesi ve tezgâhta kendi kendine yayılmaması, aradığınız kıvamı gösterir. Yoğururken kullanacağınız unun tamamını baştan tartarsanız, elinize yapıştıkça fark etmeden un ekleyip meyve oranını düşürmezsiniz.
Bu hamurun iş akışı yoğurmadan sonra doğrudan serme ve kurutmayla devam eder. Yoğurt, maya, salça ve şeker üç malzemeli karışımın parçası değildir. Çiğ un içeren hamurun tadına bakmak yerine kıvamını gözle ve elle kontrol edin. Ekşiliği ve tuzu son aşamada, pişmiş çorbada değerlendirin.
3. Hamuru Küçük Parçalar Hâlinde Serin
Temiz ve kuru bir pamuklu bezi gıdaya uygun geniş bir tepsiye serin. Hamuru yaklaşık 25 gramlık parçalara bölün. Parçaları hafifçe yassılaştırın ve aralarında boşluk bırakın. İnce ve benzer kalınlıktaki parçalar aynı hızda kurumaya daha elverişlidir. Hava alan, doğrudan güneş görmeyen ve temiz bir yer seçin. Üzerini, hamura değmeyecek biçimde, hava geçiren temiz bir örtüyle koruyabilirsiniz.
Ön kurutmayı yaklaşık bir gün sonra kontrol edin. Parçanın yüzeyi matlaşır ve bezden kolay ayrılır. Altı hâlâ yapışkansa kolayca kalkana kadar bekleyin, ardından diğer yüzünü de havalandırın. Bir parçayı koparıp içini kontrol etmek yalnızca yüzeyin kuruyup kurumadığına bakmaktan daha iyi fikir verir. Bu aşamada hamur elekten bastırıldığında yeniden macun gibi birleşiyorsa ufalamak için erkendir.
4. Ufalanan Tarhanayı Yeniden Kurutun
Parçalar ele geldiğinde ufalanıyorsa, avucunuzda iri kırıntılara ayırın ve yaklaşık 3 milimetre gözlü bir elekten geçirin. Eleğin üzerinde kalan iri parçaları yeniden ufalayın. Tarhana tanelerini temiz ve kuru bir bez üzerinde ince tabaka hâlinde yayın. Günde bir kez elinizle ya da kuru bir kaşıkla havalandırıp üstteki ve alttaki tanelerin yerini değiştirin.
Yöresel uygulamada ikinci kurutma yaklaşık 6–7 gün sürer. Evde süreyi tabakanın kalınlığı ve ortamın nemi değiştirir. Bir tutamı avucunuzda sıktığınızda taneler birbirine yapışmadan dağılmalı, iri taneler kırıldığında içleri de kuru olmalıdır. Tepsinin kenarı ortasından önce kuruyabileceği için kontrolü birkaç noktadan yapın. Nemli bir ortamda kuruma ilerlemiyorsa oda sıcaklığında saklamak için acele etmeyin. Nem kontrolü yapamadığınız bir evde çorbayı hazır kuru tarhanayla pişirmek daha pratik bir seçenektir.

5. Kuru Tarhanayı Nemden Koruyun
Tamamen kurumuş tarhanayı temiz, kuru bir cam kavanoza alın. Kavanozu güneşten ve ocağın buharından uzak, serin ve kuru bir dolaba yerleştirin. İlk günlerde kavanozun içinde buğu veya dipte kümelenme olup olmadığına bakın. Buğu görürseniz oda sıcaklığında saklamaya devam etmeyin. Küf, alışılmadık koku ya da renk değişimi varsa partiyi atın. Kavanozdan tarhana alırken kuru kaşık kullanın ve kapağı hemen kapatın.
Bir partiyi birkaç küçük kavanoza ayırmak, her çorba pişirişinizde bütün tarhanayı buhara ve neme açmayı önler. Kavanoza hazırlama tarihini yazın. Evdeki hava ve kuruluk düzeyi değiştiği için tüm partilere uygulanabilecek tek bir raf ömrü vermek güçtür. Satın aldığınız kuru tarhanada ambalaj üzerindeki saklama ve tüketim bilgisini izleyin.
Bolu Kızılcık Tarhanası Çorbası İçin Malzemeler
120 gram kuru Bolu kızılcık tarhanası
1 litre su, 300 mililitresi tarhanayı açmak için soğuk
25 gram tereyağı
2 diş sarımsak
Gerekirse piştikten sonra bir tutam tuz
Bu ölçü dört kâse çorba verir. Hazırlık için yaklaşık 10 dakika, ocakta pişirme için yaklaşık 15 dakika ayırın. Kuru tarhanayı evde yapacaksanız kurutma günleri bu süreye dahil değildir. İlk denemede sade su kullanmak kızılcığın meyvemsi ekşisini daha belirgin bırakır. Su bardağının boyu değişebildiği için litreyi ölçü kabıyla, kuru tarhanayı terazide ölçün.
Kızılcık Tarhanası Çorbası Nasıl Pişirilir?
Kuru tarhanayı soğuk suda açın. Tarhanayı geniş bir kâseye alın. Toplam 1 litre suyun 300 mililitresini üzerine azar azar döküp çırpın. Karışımı 5–10 dakika bekletin. Taneler su çekince dipte kalın bir katman oluşabilir. Tencereye aktarmadan hemen önce dipten karıştırıp kuru cepleri dağıtın.
Tereyağı ve sarımsağı hazırlayın. Tereyağını tencerede kısık ateşte eritin. İnce ezilmiş sarımsağı katın ve kokusu çıkıncaya kadar kısa süre karıştırın. Sarımsak renk almadan kalan 700 mililitre suyu ekleyin. Su henüz kaynamadan açtığınız tarhanayı ince akışla tencereye dökün.
Karıştırarak kaynatın. Orta ateşe geçin ve çırpıcıyı tabanın ortasından kenarlarına kadar gezdirin. Çorba ısındıkça karışım ağırlaşır ve buhar yükselir. İlk kabarcıkları görünce ateşi kısın. Hafifçe kaynarken ara ara karıştırarak yaklaşık 10 dakika pişirin. Kuru tarhana tanelerinin yumuşamasını ve çorbanın kaşığı ince bir tabakayla kaplamasını bekleyin.
Kıvamını ve tuzunu son anda ayarlayın. Bir kepçe kaldırıp akışına bakın. Çorba ağır akıyorsa iki yemek kaşığı sıcak su ekleyip karıştırın. Gerekirse aynı miktarla devam edin. Bir kaşık pişmiş çorbanın tadına bakın, ihtiyaç varsa bir tutam tuz ekleyin. Ateşten aldıktan sonra birkaç dakika dinlendirip sıcak servis edin.
Kıvamı ve Ekşiliği Nasıl Ayarlanır?
Kızılcık tarhanası pişerken koyulaşır ve beklerken biraz daha kıvam alır. Ocakta istediğinizden bir miktar akışkan bırakırsanız kâseye aldığınızda kaşığı daha rahat doldurur. Özellikle çorbayı ertesi gün servis edecekseniz ilk pişirişte uzun süre kaynatıp suyu uçurmaktan kaçının. Yeniden ısıtırken azar azar su ilave edin ve dipten karıştırarak tekrar kaynama noktasına getirin.
Çorbanın ince kaldığını düşünüyorsanız önce birkaç dakika daha hafifçe kaynatıp bir kaşığını biraz soğutarak kontrol edin. Hâlâ daha dolgun bir kıvam istiyorsanız bir miktar kuru tarhanayı ayrı bir kâsede soğuk suyla açıp tencereye ekleyin ve eklediğiniz tarhana pişene kadar kaynatın. Kuru tarhanayı doğrudan sıcak çorbaya serpmek tanelerin dışını hızla ıslatır. İçte kuru kalan topakları sonradan açmak daha zordur.
Ekşilik partiden partiye değişebilir. Daha hafif bir kâse için çorbayı bir miktar sıcak suyla açın. Bu işlem tuzu da seyrelteceğinden tuz kontrolünü sona bırakın. Kızılcığın aromasını daha rahat duymak için ilk tencereyi sade pişirin. Kızarmış ekmeği servis sırasında yanına koyarsanız ekmek gevrek kalır ve çorbanın kıvamını kâsede değiştirmez.
İlk Denemede En Sık Karşılaşılan Üç Sorun
Püre sulu kaldı. Yıkadığınız meyveyi süzmeden ezdiğinizde kâsenin dibinde biriken su da püreye girer. Bir sonraki partide meyvenin yüzey suyunu iyice süzdürün ve püreyi tartmadan önce kaşıkla karıştırın. Su eklenmiş çok akışkan bir püreyi unla telafi etmek, meyvenin tadını seyreltebilir. Hedef, kaşıktan geniş bir şerit hâlinde düşen, kâsenin içinde hemen su salmayan püre elde etmektir.
Hamur dıştan kurudu ama ortası yumuşak kaldı. Parçalar kalın olduğunda bu durum görülebilir. Ön kurutma sonrasında bir parçayı ikiye bölün. Ortası beze yapışacak kadar ıslaksa parçaları daha küçük hâle getirip aralıklı serin. Eleğe geçebilecek kıvama ulaşana kadar tepsideki hava dolaşımını koruyun. İnce kırıntılara geçince işe küçük bir tepside bütün tarhanayı üst üste yığmak yerine birden fazla yüzeye yayarak devam edin.
Çorba topaklandı. İlk olarak tencereyi ocaktan kısa süre alın ve çırpıcıyla dipten karıştırın. Topaklar çoksa karışımı ince bir süzgeçten temiz bir tencereye geçirin, süzgeçte kalan yumuşak topakları kaşığın sırtıyla açıp çorbaya katın. Tencereyi yeniden ocağa alarak pişirmeyi tamamlayın. Sonraki partide soğuk suyu birden dökmek yerine tarhanayı çırparak azar azar ekleyin ve kâseyi tencereye boşaltmadan önce tekrar karıştırın.
Hazır Kızılcık Tarhanası Alırken Neye Bakılır?
Çorba ölçüsü, kurutulmuş granül tarhana içindir. Ambalajda kızılcık, ekmeklik buğday unu ve tuz yazan sade bir ürün seçebilirsiniz. Porsiyon miktarını ölçmek için paketi açmadan önce içindekiler ve hazırlama önerisine bakın. Bazı ürünler daha ince öğütüldüğünden suya hızlı dağılır, iri taneli olanlarınsa bekleme ve pişirme süresi biraz uzayabilir. İçindekiler listesinde başka malzemeler varsa çorbanın rengi, tuzu ve kıvamı tarifteki ölçüyle aynı olmayabilir. İlk tencerede ilave tuzu sona bırakırsanız ürünler arasındaki tuz farkını daha kolay yönetirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Bir Litre Suya Ne Kadar Kızılcık Tarhanası Konur?
Orta kıvamlı dört kâse için 120 gram kuru tarhana kullanın. İki kâse yapmak için 60 gram tarhana, 500 mililitre su, yaklaşık 12–13 gram tereyağı ve 1 diş sarımsak yeterlidir. İki kâselik ölçüde suyun yaklaşık 150 mililitresini başta tarhanayı açmak için ayırın. Küçük tencerede de kısık ateşte pişirin. Geniş tencerede aynı miktar su daha hızlı buharlaşabilir.
Kızılcık Tarhanası Neden Pembe Olur?
Pembe ile kırmızı arasındaki renk olgun kızılcığın kendisinden gelir. Hamurun gölgede kurutulması bu rengin korunmasına yardımcı olur. Püre daha açık renkliyse veya çorba daha bol suyla pişirilmişse kâsedeki ton da daha açık olabilir. Bir kavanozdan diğerine küçük ton farkları görülebilir.
Kızılcık Tarhanasına Yoğurt Konur Mu?
Bolu usulü kuru tarhana kızılcık püresi, un ve tuzla hazırlanır. Çorbadaki ekşilik meyveden gelir. Sade pişirme için su, tereyağı ve sarımsak yeterlidir. Tarhana buğday unu içerdiği için glüten içerir. Tereyağlı çorba da süt ürünü içerir. Hazır tarhana alırken içerik ve alerjen bilgisini ambalajdan kontrol edin.
Kızılcık Hangi Ayda Tarhana Yapmaya Uygun Olur?
Bolu’da meyve ağustos sonuna doğru belirginleşir ve eylülde olgunlaşır. Tarhana için koyu kırmızı, bastırınca etli kısmı kolay ayrılan meyveleri seçin. Hasat bir yıldan diğerine hava koşullarıyla değişebilir. Pazarda meyvenin rengini, dokusunu ve tazeliğini birlikte değerlendirin. Tarifin püre ölçüsünü çekirdekler ayrıldıktan sonra tartın.
Pişmiş Kızılcık Tarhanası Çorbası Nasıl Saklanır?
Artan çorbayı iki saat içinde sığ ve kapaklı kaplara paylaştırıp buzdolabına kaldırın. Buzdolabı 4 °C veya altındaysa 3–4 gün içinde tüketin. Uzun süre saklamak için soğutulmuş çorbayı porsiyonlayıp dondurun. Yalnızca yiyeceğiniz kadarını ısıtın. Koyulaşmışsa biraz su ekleyin, dipten karıştırın ve çorbayı yeniden kaynatın.
Bolu mutfağından başka yöresel lezzetler için Bolu’da Ne Yenir? rehberine göz atabilirsiniz.



Yorumlar